Πώς μαθαίνει ένα παιδί να λέει «συγγνώμη» με νόημα;
Πώς καταλαβαίνει ότι ο θυμός του είναι αποδεκτός, αλλά δεν χρειάζεται να πληγώνει τους άλλους;
Πώς μαθαίνει να ζητά βοήθεια, να προσφέρει βοήθεια, να ακούει, να περιμένει, να αναγνωρίζει το καλό στον φίλο του και να νιώθει ότι ανήκει σε μια ομάδα;
Στο Ελληνικό Νηπιαγωγείο Λονδίνου, οι σχέσεις μεταξύ των παιδιών δεν αντιμετωπίστηκαν ως κάτι που απλώς συμβαίνει μέσα στην τάξη. Τις δουλέψαμε καθημερινά, με συνέπεια και φροντίδα, μέσα από μικρές αλλά ουσιαστικές πρακτικές που έγιναν μέρος της ζωής της ομάδας.
Η φετινή μας δράση, με τίτλο «Η καρδιά μου καταλαβαίνει τη δική σου – Χτίζοντας σχέσεις κατανόησης και σεβασμού», είχε ως στόχο να βοηθήσει τα παιδιά να χτίσουν σχέσεις αγάπης, σεβασμού, συνεργασίας και αλληλοϋποστήριξης. Να κατανοήσουν ότι κάθε παιδί έχει συναισθήματα, ανάγκες, όρια και έναν δικό του τρόπο να βλέπει τον κόσμο.
Η διαδρομή μας ξεκίνησε από την αρχή της σχολικής χρονιάς με τη θεματική «Η Αγάπη και η Ευγένεια στην Τάξη μας». Τα παιδιά συζήτησαν τι σημαίνει να νιώθουμε ασφαλείς, αγαπητοί και σεβαστοί μέσα στην ομάδα και συνδιαμόρφωσαν το Συμβόλαιο της Τάξης μας.
Με λόγια, εικόνες και κοινές αποφάσεις, συμφωνήσαμε πώς θέλουμε να μιλάμε, να παίζουμε, να συνεργαζόμαστε, να φροντίζουμε ο ένας τον άλλον και να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες μας. Το Συμβόλαιο δεν έμεινε ένα χαρτί στον τοίχο· έγινε σταθερό σημείο αναφοράς στις καθημερινές στιγμές της τάξης, στις συνεργασίες, στις συγκρούσεις και στις αποφάσεις της ομάδας.
Στον καθημερινό πρωινό κύκλο, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να μιλούν θετικά το ένα για το άλλο. Έδιναν φιλοφρονήσεις, αναγνώριζαν καλές πράξεις, έλεγαν «ευχαριστώ» και μάθαιναν να δέχονται έναν όμορφο λόγο με χαρά και σεβασμό. Σιγά-σιγά, η ομάδα άρχισε να χρησιμοποιεί περισσότερο τη γλώσσα της ενθάρρυνσης:
«Μου άρεσε που με βοήθησες».
«Είσαι καλός φίλος».
«Σε ευχαριστώ που με περίμενες».
«Χάρηκα που παίξαμε μαζί».
Ο θεσμός του Τιμώμενου Προσώπου της Εβδομάδας έδωσε στα παιδιά τη δυνατότητα να γνωρίσουν καλύτερα το ένα το άλλο. Κάθε παιδί είχε τον δικό του χρόνο να μοιραστεί στοιχεία από τον εαυτό του, τα ενδιαφέροντα, τις αγαπημένες του συνήθειες και όσα το κάνουν μοναδικό. Οι φίλοι του το άκουγαν, έκαναν ερωτήσεις, εξέφραζαν θετικά σχόλια και ανακάλυπταν ότι πίσω από κάθε συμμαθητή τους υπάρχει μια ξεχωριστή προσωπικότητα που αξίζει να γνωρίσουν και να σεβαστούν.
Ιδιαίτερη θέση στην καθημερινότητα της τάξης είχε το Βιβλίο Αυτορρύθμισης της Ομάδας. Τα παιδιά έμαθαν να αναγνωρίζουν και να ονομάζουν το συναίσθημά τους: θυμό, λύπη, απογοήτευση, ανησυχία, ενθουσιασμό ή χαρά. Δεν μείναμε όμως μόνο στο «πώς νιώθω». Αναζητήσαμε μαζί τρόπους που μπορούν να βοηθήσουν κάθε παιδί να νιώσει καλύτερα: να πάρει λίγο χρόνο, να κάνει αναπνοές, να μιλήσει, να ζωγραφίσει, να ζητήσει μια αγκαλιά ή να βρει μια ήσυχη δραστηριότητα.
Ταυτόχρονα, η ομάδα συζήτησε ένα ακόμη πιο σημαντικό ερώτημα: Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε έναν φίλο που δυσκολεύεται; Και τι χρειάζεται να μην κάνουμε, ώστε να μη γίνει πιο δύσκολη η στιγμή του; Έτσι, τα παιδιά άρχισαν να κατανοούν τη διαφορά ανάμεσα στο να παρατηρώ έναν φίλο που στενοχωριέται και στο να στέκομαι πραγματικά δίπλα του.
Ο Πίνακας Επιλογών Ευεξίας και Αυτορρύθμισης συμπλήρωσε αυτή τη δουλειά. Μέσα από μικρές κάρτες με επιλογές, τα παιδιά μπορούσαν να επιλέγουν τι είχαν ανάγκη εκείνη τη στιγμή: λίγη ηρεμία, αναπνοές, μια σύντομη συζήτηση με έναν ενήλικα, μια χαλαρωτική δραστηριότητα ή χρόνο σε έναν πιο ήσυχο χώρο.
Το παιδί δεν περίμενε απλώς από τον ενήλικα να «λύσει» το συναίσθημά του. Άρχισε σταδιακά να αναγνωρίζει τις ανάγκες του και να επιλέγει τρόπους φροντίδας του εαυτού του.
Η κατανόηση και ο σεβασμός δεν καλλιεργήθηκαν μόνο στις στιγμές δυσκολίας, αλλά και στις στιγμές όπου η ομάδα χρειαζόταν να ακούσει, να επιλέξει και να αποφασίσει μαζί.
Στη δράση μας εντάχθηκε και ο θεσμός «Οι Ήρωες των Παιχνιδιών συναντιούνται και συστήνονται». Με βάση κάθε θεματική, τα παιδιά επέλεγαν από το σπίτι ένα σχετικό παιχνίδι. Όσα έφερναν παιχνίδι είχαν τη δυνατότητα να το παρουσιάσουν στην ομάδα ως «υποψήφιοι», ενώ όλα τα παιδιά συμμετείχαν ως ψηφοφόροι.
Άκουγαν, ρωτούσαν, επέλεγαν, ψήφιζαν, μετρούσαν μαζί τις ψήφους και αποδέχονταν το αποτέλεσμα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, τα παιδιά γνώρισαν βιωματικά έννοιες όπως η επιλογή, η ψήφος, η πλειοψηφία, η αναμονή της σειράς, η διαφορετική άποψη και ο σεβασμός σε ένα αποτέλεσμα που μπορεί να μη συμφωνεί πάντα με τη δική μας επιθυμία.
Παράλληλα, έμαθαν να παρουσιάζουν τις σκέψεις τους, να ακούν τους άλλους και να συμμετέχουν με υπευθυνότητα στην κοινή ζωή της ομάδας.
Η δράση αυτή μάς θύμισε κάτι πολύ απλό και πολύ σημαντικό: η προσωπική βελτίωση δεν είναι ένας ατομικός στόχος. Όταν ένα παιδί προσπαθεί να γίνεται πιο ήρεμο, πιο υπεύθυνο, πιο ευγενικό και πιο ανοιχτό στους άλλους, βοηθά και την ομάδα γύρω του να γίνεται καλύτερη.
Στο Νηπιαγωγείο μας, τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο γράμματα, αριθμούς και γνώσεις. Μαθαίνουν να γίνονται άνθρωποι που ακούν, νοιάζονται, σέβονται, συνεργάζονται και φωτίζουν ο ένας τον δρόμο του άλλου.
